పూల ఘుమఘుమ!

సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రికి ఉన్న ఒక క్రెడిట్ ఏమిటంటే ఏ ఇబ్బందీ లేకుండా అందరి ముందూ పాడగలిగే ఎన్నో శృంగారగీతాలు రాసి ఉండడం. మిగతా గీతరచయితలు లలితమైన శృంగారగీతాలు రాయలేదని కాదు కానీ, సిరివెన్నెల ఈ విషయంలో ఎక్కువ మార్కులు సంపాయిస్తాడు. కొన్ని పాటలకి సాహిత్యం చాలా మర్యాదగానే ఉన్నా, చిత్రీకరణ నాటుగా ఉండడం వల్ల అవి చెత్తపాటలుగా ముద్రపడిపోతాయి. “శ్రీ ఆంజనేయం” సినిమాలోని “పూల ఘుమఘుమ” అనే పాట ఇలాంటిదే. గొప్ప భావుకతతో రాసిన ఈ పాటని ఫక్తు మసాలా పాటలా చిత్రీకరించి దర్శకుడు కృష్ణవంశీ తీరని అన్యాయం చేశాడు! సంగీతపరంగా అతి చక్కని మెలొడీ ఇచ్చిన మణిశర్మకి చిత్రీకరణకి తగ్గట్టు ఇంటర్లూడ్లలో రసభంగం కలిగించే సంగీత విన్యాసాలు చేయాల్సి వచ్చింది ! ఫలితంగా “ఛార్మి” కంటే ఎంతో చార్మింగ్‌గా ఉన్న సాహిత్యానికి తగినంత పేరు రాలేదు! ఈ పాట గురించి కొన్ని ముచ్చట్లు.

పాట ఆడియో లింకు: పూల ఘుమఘుమ (raaga.com)

పాట సాహిత్యం:

పూల ఘుమఘుమ చేరని ఓ మూల ఉంటే ఎలా?
తేనె మధురిమ చేదని ఆ మూతి ముడుపేంటలా?
ప్రేమంటే పామని బెదరాలా ధీమాగా తిరగరా మగరాయడా!
భామంటే చూడని వ్రతమేలా పంతాలే చాలురా ప్రవరాఖ్యుడా!
మారనే మారవా మారమే మానవా
మౌనివా మానువా తేల్చుకో మానవా

|| పూల ఘుమఘుమ ||

చెలి తీగకి ఆధారమై బంధమై అల్లుకో
దరికొచ్చి అరవిచ్చి అరవిందమయ్యే అందమే అందుకో
మునిపంటితో నా పెదవిపై మల్లెలే తుంచుకో
నా వాలుజడ చుట్టుకొని మొగలిరేకా నడుము నడిపించుకో
వయసులో పరవశం చూపుగా చేసుకో
సొగసులో పరిమళం శ్వాసగా తీసుకో

|| పూల ఘుమఘుమ ||

ప్రతి ముద్దుతో ఉదయించనీ కొత్తపున్నాగనై
జతలీలలో అలసి మత్తెక్కిపోనీ నిద్రగన్నేరునై
నీ గుండెపై ఒదిగుండననీ పొగడపూదండనై
నీ కంటి కోనేట కొలువుండిపోనీ చెలిమిచెంగల్వనై
మోజులే జాజులై పూయనీ హాయిని
తాపమే తుమ్మెదై తీయనీ తేనెని

|| పూల ఘుమఘుమ ||

ఓ ముద్దుగుమ్మ తనకు నచ్చిన అబ్బాయిని ఎంత అందంగా కవ్విస్తోంది అన్నది ఈ పాటలో విషయం. ప్రేమలో శృంగారాన్ని కలిపి, ఆ శృంగారభావాన్ని ఎంత అందంగా, మృదువుగా వ్యక్తపరుస్తోందో ఈ పాటలోని లలన! మనసులోని మాటని ఇంత రమణీయంగా వ్యక్తీకరించడం కేవలం అమ్మాయిల విషయంలోనే సాధ్యం. ఒక అబ్బాయి ఎంత భావుకతతో పాడినా ఇంత సొగసుని సాధించలేడు!

పల్లవి మొదలుపెట్టడమే ఎంతో గడుసుగా మొదలుపెట్టారు సిరివెన్నెల – పూల ఘుమఘుమనీ, తేనెమధురిమనీ కాదని ప్రవరాఖ్యుడిలా వెళ్ళిపోకు అని. చరణాల్లో పువ్వుల ప్రస్తావన ఉంది కాబట్టి “పూల ఘుమఘుమ” అంటూ మొదలుపెట్టడం చక్కగా ఉంది. “మారనే మారవా” అంటూ సాగే అనుపల్లవిలో శబ్దార్థ విన్యాసాలు ముద్దొచ్చేలా ఉంటాయి. అమ్మాయి ఇంత అందంగా పల్లవి పాడితే వలలో పడని అబ్బాయి ఉంటాడా అసలు?

అరవిందము (తామర/కమలము)
మల్లెపువ్వు
మొగలిపువ్వు

చరణాల్లో ప్రతి భావాన్నీ ఒక పువ్వుగా పరిమళింపజేశారు. “అరవిందము” అంటే కమలం/తామర, ఉదయం వికసించేది. “బంధమై అల్లుకో” అంటే ప్రేమబంధమే! “అరవిచ్చి అరవిందమయ్యే అందం” అనడం ఎంతో బాగుంది. అరవిచ్చడం (అంటే సగమే విచ్చడం) సంకోచాన్ని, సిగ్గుని సూచిస్తోందనుకుంటే, కమలంలా నిండుగా వికసించడానికి “నీ ప్రేమ అనే నమ్మకాన్ని” ఇవ్వు అనడం. “అరవిచ్చి” అన్నది అబ్బాయి పరంగా కూడా వాడి ఉండవచ్చు – “మాస్టారూ, కొంచెం మొహమాటం తగ్గించుకుని, నా దగ్గరగా రండి” అన్న అర్థంలో. “పెదాలపై ముద్దుపెట్టుకుని తీపిని తోడుకో” అనడానికి “మల్లెలే తుంచుకో” అనడం ఎంత భావుకత! ఇంత నాజుగ్గా అందంగా వాడిన మాటలే ముద్దుకంటే తియ్యగా ఉంటే ఇక వేరే ముద్దులెందుకని? వాలుజడ-మొగిలిరేకులు అన్నది ఒక అందమైన తెలుగింటి కాంబినేషన్. మొగలిపువ్వు పైన బిరుసుగా ఉన్నా, లోపలి రేకులు చాలా మృదువుగా పరిమళభరితంగా ఉంటాయి. “అబ్బాయి గారూ, మీలోని బెరుకుని పక్కనపెట్టి మనసులోపలి దాగిన మృదువైన ప్రేమని బైటపెట్టండి” అన్న సూచన. అందంగా నాతో కలిసి రా, సరదాగా ప్రేమకథ నడిపించుకో అన్న భావం.

మొదటి చరణం అంతా ఒక ఎత్తైతే, చివరి లైన్లు మాత్రం మరో ఎత్తు. ఒక కవ్వింత, ఒక ప్రణయభావం లేకపోతే పడుచుదనపు ఉత్సాహానికి అర్థం ఏమిటని? “వయసులో పరవశం” అంటే ఇదే. ఎంత మొహం తిప్పేసుకున్నా, అబ్బాయి వయసులో ఉన్న వాడే కదా! నన్ను మామూలుగా కాదు, వయసులోని పరవశం నిండిన కళ్ళతో చూడు. అప్పుడు నా అందం నీలో కలవరం కలిగించకపోతే అడుగు! ఒక్కసారి నా సొగసులో చిక్కుకున్నావా ఇక జీవితమంతా పరిమళభరితం – ప్రేమ పరిమళం, సొగసు పరిమళం, బ్రతుకు పరిమళం, అంత పరిమళమే! ఎంత అద్భుతంగా చెప్పాడండీ సిరివెన్నెల ఈ భావాన్ని!

పున్నాగ
నిద్రగన్నేరు

రెండో చరణం మొదటిలైన్లలో ఓ చమత్కారం చేశారు సిరివెన్నెల. “నీ ప్రతి ముద్దుతో నన్ను పున్నాగ పువ్వులా ఉదయించనీ” అంటూ ప్రారంభించి, “మత్తెక్కి అలసి నిద్రగన్నేరులా నీ కౌగిలిలో నిద్రించనీ” అంటూ ముగిస్తాడు. అంటే మెలకువ/మగత, పగలూ/రాత్రీ అనే పరస్పర వ్యతిరేకభావాలు రెండింటినీ శృంగారపరంగా పక్కపక్కనే చెప్పడం. విడమరిచి చెప్పకుండా ఊహకి వదిలేయడమే శృంగారరచనకి వన్నెతెస్తుంది. ఈ కిటుకు తెలిసిన ఘటికుడు సిరివెన్నెల! ఈ లక్షణాన్ని కూడా మొదటి రెండులైన్లలో చూడొచ్చు. తర్వాత లైన్లలో అనురాగాన్నీ, ప్రేమనీ పలికిస్తాడు. “నీ గుండెపై పొగడపూడండలా ఒదిగుండనీ” అనడం ఎంత లలితమైన వ్యక్తీకరణ! ఇక్కడ నన్ను గుండెల్లో పెట్టి చూసుకో అన్న ధ్వని కూడా ఉంది. నీ కంటికోనేట చెంగల్వనై నిలిచిపోనీ అంటుంది అమ్మాయి వెంటనే. ఊహించుకుంటే ఎంతో అందంగా ఉంది ఇది. “నీ కళ్ళలో నేనే కొలువుండాలి, ఇంకే అమ్మాయి వంకా నువ్వు కన్నెత్తి చూడకూడదు” అన్న హెచ్చరిక కూడా మరి ఉండే ఉండొచ్చు ఇలా అనడంలో! ఆఖరి లైన్లలో మళ్ళీ శృంగారం! మోజులన్నీ జాజులై హాయిని పూయాలట. వినడానికి ఎంత హాయిగా ఉందో! “తాపమే తుమ్మెద కాగా తేనెని ఆస్వాదిద్దాం” అంటూ ముగుస్తుందీ పాట. సాధారణంగా శృంగార గీతాల్లో పురుషుడిని తుమ్మెదతో, స్త్రీని పువ్వుతో పోల్చడం చూస్తూ ఉంటాం. ఇక్కడ సిరివెన్నెల మాత్రం జంట తుమ్మెదలమై ప్రణయ మకరందాన్ని తాగి పరవశిద్దాం అన్న అర్థాన్ని పలికించారు. దటీజ్ సిరివెన్నెల! రొటీన్ కి భిన్నంగా రాయడానికి ఎంతో తపిస్తారు.

పొగడ పువ్వు
చెంగల్వ

 

జాజి

 

స్పీడుకి మనం దాసోహమైపోయిన తరువాత, జీవితంలో లేతభావాలకి చోటు లేకుండా పోయింది. కవిత్వాన్ని అర్థం చేసుకునే తీరికా, ఓపికా ఎవరికీ లేకపోవడంతో సినిమా పాటలనుంచి కవిత్వం మరుగైపోయింది. స్వచ్చమైన శృంగారం సిగ్గుపడి మాయమైపోయింది. పువ్వులూ, పరిమళాలూ, తెలుగుదనాలు మన జీవితాల్లోంచి, తెలుగు సినిమా పాటల్లోంచి సవినయంగా సెలవు తీసుకున్నాయి. ఎడారిలో ఒయాసిస్సులా ఎప్పుడో ఇలాటి పాటలు వస్తాయి. వచ్చినప్పుడు ప్రసాదంలా కళ్ళకద్దుకుని పుచ్చుకోవడం, పాట వెనుక ఉన్న వ్యక్తులని స్మరించుకోవడమే మనం చెయ్యగలిగేది! ఈ పాట వరకూ హీరో సిరివెన్నెల. పూలఘుమఘుమల తేనెబాలునికీ, పసిడివెన్నెలల నిండు చంద్రునికీ ప్రణామాలు! జన్మదిన శుభాకాంక్షలు!

(మే 20, సిరివెన్నెల పుట్టినరోజు)

పూల ఘుమఘుమ!

వేటూరిని ఎలా స్మరించుకోవాలి? – సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి

సిరివెన్నెల వేటూరి పోయినప్పుడు రాసిన ఓ ప్రచురితం కాని వ్యాసం నుంచి కొన్ని వాక్యాలు –

ఈనాడు మన తెలుగుసమాజంలో అనేకమంది పండితసమానులూ, మహామహులమనుకుంటున్న వారి దృష్టిలో “ఆఫ్ట్రాల్” అనిపించే సినీగేయ రచన ద్వారా శ్రీ వేటూరి వారు (ఆయన పేరు ముందు కీ.శే అని చేర్చడం నాకు ఇష్టం లేదు. ఆయన తన గీతాల ద్వారా శాశ్వతుడు) ఎంతో స్ఫూర్తి కలిగించారు…

నేనైనా, మరెవరైనా, ఎంత వారైనా సాహిత్యాన్ని “ఉద్దరించ”గలిగేంత అవతారపురుషులు ఎవరూ ఉండరు. కాలప్రవాహంలో ఎంతోమంది వస్తూ ఉంటారు, వెళుతుంటారు. అతి కొద్దిమంది మాత్రం శ్రీ వేటూరి గారిలా కాలాన్ని అధిగమించి శాశ్వత స్థానాన్ని శాసిస్తారు. ఆయన తర్వాత తరానికి చెందిన నాబోటి వాళ్ళు ఆయన సాధించిన ఆ ఘనతని ఆదర్శంగా, గమ్యంగా భావించి ఆ మార్గంలో ప్రయాణించడానికి ప్రయత్నించాలి…

…ఎవరెస్టు శిఖరం ఒక్కటే ఉంటుంది. మొదట ఎవరు అధిరోహించారు అన్నదే చరిత్ర. తరువాత మరికొందరు ఆ శిఖరాన్ని అధిరోహించడం అన్నది చరిత్ర కాదు. శ్రీ వేటూరి గారు తొలిసారి ఎవరెస్టుని అధిరోహించారు…

వ్యక్తుల పట్ల కన్నా వారు నెలకొల్పిన “విలువల” పట్ల దృష్టి మళ్ళించాలి. సాహిత్యం శాశ్వతం, సాహితీకారుడు కాదు. పాట శాశ్వతం, “పాటసారి” కాదు.

వేటూరిని ఎలా స్మరించుకోవాలి? – సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి

సిరివెన్నెలతో మరో సాయంత్రం

ఈ రోజు సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి గారిని ఆయన పుట్టినరోజు సందర్భంగా కొందరు మిత్రులతో పాటూ కలవడం జరిగింది. ఓ మూడు గంటలు ఆయన సమక్షంలో గడిపే భాగ్యం దక్కింది. గతంలో ఒకసారి ఆయన పుట్టినరోజుకే ఇలా మిత్రులతో కలిశాను. ఆ అనుభవాలని “సిరివెన్నెలతో ఓ సాయంత్రం” పేరున విపులంగా బ్లాగీకరించాను. ఇప్పుడు ఆ వ్యాసాలు చదివితే నేను మరిచిపోయినవి చాలా ఉన్నాయని తెలిసింది. సిరివెన్నెల గారితో సమయం గడిపితే మనలో నూతన ఉత్సాహం, ప్రేరణ కలుగుతాయ్. ఈ రోజు జరిగిన ముఖాముఖీలో నేను నేర్చుకున్న విషయాలు నాకు గుర్తున్నంతలో/అర్థమైనంతలో క్లుప్తంగా వివరిస్తాను. ఇది నాకోసం, అందరి కోసం కూడా!

  • పాటని సినిమా కోసం కాదు, నీకోసం రాసుకో. మనకోసం రాసుకున్నదే సినిమావాళ్ళకి నచ్చేలా ఒప్పించగలగడంలోనే కళా, కౌశలం దాగున్నాయి. ఒక రకమైన వస్తువుకే/అంశానికే పరిమితం కాకు. మనసుని స్పందింపజేసే అన్నిటిమీదా, జీవితంలోని ప్రతి అనుభవం మీదా రాస్తూ సాధన చేస్తూ ఉండు – అన్న నచకికి అభినందనపూర్వకంగా ఇచ్చిన సలహా.
  • పంచతంత్ర కథలూ, అరేబియన్ నైట్స్ వంటి కథల్లో చాలా జీవితం ఉంది –

    ఆలీబాబా కథలో నీతి ఏమిటంటే – నీకు కావలసిందేదో, ఎంతో తెలుసుకోమని. నలభై దొంగలూ సొమ్మైతే చాలా దోచారు కానీ వారి దృష్టిలో వాటి విలువ సున్నా. దొంగతనం వృత్తిగా చేస్తున్నారంతే. ఆలీబాబా అన్న అత్యాశకి పోయి మొత్తం సొమ్మంతా కావాలనుకుని, ఆ తొందరలో మంత్రం మరిచిపోయి దొంగల చేతిలో చచ్చాడు. చివరికి ఆలిబాబా దొంగలను గెలిచి తీసుకున్న సొమ్మెంత? రెండు జేబుల సరిపడా. బతకడానికి ఎంత సొమ్ము కావాలో అతనికి తెలుసు.

    అల్లాదీన్ కథలో, అల్లాదీన్ అద్భుతదీపాన్ని రెండు సార్లే వాడాడు. రాకుమారిని దక్కించుకోడం కోసం ఒకసారీ, రక్షించుకోడం కోసం ఇంకోసారి. అంతే కానీ నా పనులన్నీ నువ్వే చెయ్యి, నా తిండి నువ్వే తిను, నాకు ఇవితే, అవితే అనలేదు. నీ శక్తికి మించిన దానికి సాయం కావాలి కానీ, జీవించడానికి ఎందుకు?

  • dichotomy(ద్వంద్వత) లేకుండా జీవించాలి. జనం, సమాజం మిమ్మల్ని ఎలా ఉండాలనుకుంటోందో అలా ఉంటున్నవాళ్ళే ఎక్కువ. మీకేం కావాలో మీరు తెలుసుకోండి, మీలా మీరు ఉండండి.
  • ప్రతి వ్యక్తి గొప్పతనం వెనకా ఒక వ్యవస్థ ఉంది. గాంధీ, థెరీసా గొప్పవాళ్ళే, కానీ వాళ్ళ గొప్పతనానికి దోహదం చేసిన పరిస్థితులనూ, సమాజాన్ని మర్చిపోరాదు. అందుకే సిరివెన్నెల కూడా ఒక వ్యక్తి కాదు, వ్యవస్థ. జగమంత కుటుంబం అంటే ఇదే. ఈ ప్రపంచం అంతా నేనే, నేనే ప్రపంచం అనుకుని చూడండి – మీలో గొప్పతనం బయటకి వస్తుంది.
  • మీరు నాకు ఫేన్స్‌గా ఉండకండి, ఆ మాటకొస్తే ఎవరికీ ఫేన్స్ కావొద్దు. మీరే ఒక హీరో అవ్వండి.
  • Anything that becomes organized loses its power. జిడ్డు కృష్ణమూర్తి అందుకే తన ఆధ్యాత్మిక హోదానీ, మఠ సారధ్యాన్ని త్యజించాడు. నిరంతరం తర్కిస్తూ, నిరంతరం నేర్చుకుంటూ ఉండండి. ఒక ఆలోచనా ధోరణికో, ఒక సంస్థకో బద్ధులు కాకండి.

ఈ meeting లో మరికొన్ని విషయాలు –

  • గురువుగారు ఎంతో గౌరవించే “సత్యారావు మాస్టారు” గారు మాతో ఉండడమే ఈ పుట్టినరోజు విశిష్టత అని మాతో చెప్పారు. ఒక శిలని, గుళ్ళో శిల్పంగా మలిచిన ఘనత మాస్టారికే దక్కుతుందన్నారు. “జగమంత కుటుంబం నాది” పాటకి సజీవ ఉదాహరణ మాస్టారన్నారు. మాస్టారు మాట్లాడుతూ – “అంతా సిరివెన్నెలే చేసినది. నేనందించింది కొద్ది తోడ్పాటు మాత్రమే. సాధారణంగా గెలుపు తనవల్లేననీ, పరాజయం అందరివల్లా అనీ జనం భావిస్తారు. సిరివెన్నెల మాత్రం తన గెలుపు అందరి వల్లా అని చెప్పడం ఆయన సంస్కారం” అన్నారు.
  • గురువుగారు సినిమా రంగంలోకి వచ్చి పాతికేళ్ళు పూర్తైన సందర్భంగా మాస్టారు ఒక 4 రోజుల కార్యక్రమాన్ని రూపొందిస్తున్నారు. 3 రోజులు విశాఖలో – సిరివెన్నెల అమ్మపైన, స్నేహం పైన, యువత పైనా, సమాజం పైన ఇలా వివిధ అంశాలపై రాసిన పాటలు గానం చేస్తారు. 1 రోజు హైదరాబాద్ లో సిరివెన్నెల తను పనిచేసిన దర్శకులు, సంగీత దర్శకులూ, హీరోల గురించి అనుభవాలను వివరిస్తారు.
  • మమ్మల్ని మాస్టారికి పరిచయం చేస్తూ – “వీరంతా చక్కని కుర్రాళ్ళు. యూత్ అంటే ఈ ఒక్క సినీ పరిశ్రమకే సదాభిప్రాయం లేదు. వాళ్ళు తాగుబోతులనీ, తిరుగుబోతులనీ, ఎందుకూ పనికిరారన్నట్టే చూపిస్తారు. వీళ్ళందరిలో ఏ ఒక్క అవలక్షణం లేదు. వీరే నాకు దక్కిన నిజమైన అవార్డులు. అంతే కానీ ఆ అవార్డు చెక్కముక్కలు కాదు” అన్నారు. గురూజీకి మాపై ఉన్న నమ్మకాన్ని నిలబెట్టడానికి అయినా నాలో కొన్ని మార్చుకోవాలన్న సంకల్పం కలిగింది.
  • గురువుగారు ఈ మధ్యే రాసిన పాటలోని ఓ రెండు వాక్యాలు ఆయనే హాస్యనటులు బ్రహ్మానందం గారితో ఫోన్‌లో మాట్లడుతున్నప్పుడు చెప్పడం జరిగింది –

               మన భాష మనసుకు తెలుసా

               మదిఘోష మనిషికి తెలుసా!

  • రామ జోగయ్య శాస్త్రి గారు వారి ఇద్దరి అబ్బాయిలతో వచ్చారు. వారి రెండవ అబ్బాయిని (పదేళ్ళు ఉంటాయేమో) సిరివెన్నెల మాకు పరిచయం చేస్తూ – “వీడు child prodigy. ఎలాంటి సన్నివేశం అయినా చెప్పండి, వెంటనే ట్యూన్ చెప్పేస్తాడు. హార్మోనియం పెట్టె ముందేసుకుని, ట్యూన్లు ఇవ్వడం అంటే అదో గొప్ప ఘనకార్యం అన్నట్టు ఫోజులు కొట్టే మ్యూజిక్ డైరెక్టర్లకి వీడిని చూసి బుద్ధి రావాలి.” అన్నారు. తర్వాత ఈ child prodigy తన ప్రతిభని మా ముందు ప్రదర్శించి అబ్బురపరిచాడు. గురువుగారు ఇచ్చిన ఒక అసాధారణ సన్నివేశానికి, గురువుగారు చెప్పడం పూర్తిచెయ్యగానే ఆశువుగా “తననా”లతో ట్యూన్ కట్టాడు. మేము గురువుగారి రూం నుండి బయటకి వచ్చాక RJS గారు ఈ అబ్బాయికి ప్రేమగా నుదుటిపై ముద్దుపెట్టడం చూసి ముచ్చటేసింది.

తెలియడం వేరు, ఆచరణలో పెట్టడం వేరు. గురువుగారి వాక్కులో శక్తి ఉంది. తెలిసిన విషయాలనే, ఆయన ద్వారా విన్న విషయాలనే అయినా మళ్ళీ ఒకసారి వింటే కొత్త ఉత్సాహం కలుగుతుంది. తీర్థం ప్రాప్తమయ్యింది, ప్రస్థానం మొదలుపెట్టాలి.

సిరివెన్నెలతో మరో సాయంత్రం

నీ ప్రశ్నలు నీవే!

ఉత్తమ సాహిత్యం ఎప్పుడూ పాఠకుడికి సూటిగా వెళ్తుంది, ఎవరి వ్యాఖ్యానం అవసరం లేకుండా. సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి సినీ గీతాలు ఈ కోవకే చెందుతాయి. అందుకే ఈ బ్లాగులో ఆయన పాటలపై వివరణలు తక్కువ కనిపిస్తాయ్. అయినా ఒక్కో సారి సిరివెన్నెల పాటలకీ వ్యాఖ్యానం అవసరం అవుతుంది. ఈ మధ్య కాలంలో నాకు ఇలా అనిపించిన పాట “నీ ప్రశ్నలు నీవే” (కొత్త బంగారు లోకం సినిమా). నిజానికి ఈ పాటలో అంత క్లిష్టత లేదు. చాలా వరకూ అర్థమైపోతూనే ఉంటుంది. అయినా కొంత వివరణ ఇద్దామని ఈ వ్యాసం.

ఈ పాట గురించి Orkut Sirivennela కూటమిలో లో మంచి చర్చ జరిగింది – Orkut – నీ ప్రశ్నలు నీవే . అందులో చాలా మంచి విశ్లేషణలు చేసి, ఈ పోస్ట్ రాయడానికి ప్రేరణ ఇచ్చిన వీరికి ముందుగా నా ధన్యవాదాలు: అన్న నచకి (పాట picturization గురించి అద్భుతమైన వివరణ ఇచ్చారు. అది పై లింకులో మీరు చదవొచ్చు), వెంకట్ గారు (కొన్ని విషయాలు సిరివెన్నెల గారినే అడిగి clarify చేశారు), శైలజ గారు (కొన్ని చక్కటి వివరణలు).

ప్రేమలో పడిన పడుచు జంట ఇంట్లో నుంచీ పారిపోదామని నిర్ణయించుకున్న సందర్భంలో వచ్చే background song  ఇది. దీనికి మాములుగా సాహిత్యం రాయడం కష్టం కాదు. అయితే decision making గురించీ, maturity గురించీ, జీవిత సత్యాల గురించీ చెప్పే పాటగా మలచాలంటే ఒక సిరివెన్నెల కావాలి. పాటల్లో పాఠాలు నేర్పే మేస్టారూ, మెగా స్టారూ ఆయనే కదా మరి.

failure

ఒక వ్యక్తిత్వ వికాస పుస్తకం రాయడానికి సరిపోయే విషయాలున్న ఈ పాటలోని పాఠాలని ఒక సారి పరికిద్దాం:
Take Responsibility
నీ ప్రశ్నలు నీవే ఎవ్వరో బదులివ్వరుగా
నీ చిక్కులు నీవే ఎవ్వరూ విడిపించరుగా
ఏ గాలో నిన్ను తరుముతుంటే అల్లరిగా
ఆగాలో లేదో తెలియదంటే చెల్లదుగా
చాలా సమస్యల్లో క్లిష్టత నిర్ణయం తీసుకోవడంలోనే ఉంటుంది. ఊరికే వదిలిస్తే సమస్యలు వాటంతట అవే తీరి పోతే బాగుండేది. కానీ చాలా సమస్యలు ఇలా దారికి రావు. కాబట్టి మనకున్న భయాలని, ఆందోళనలని పక్కన పెట్టి సమస్యని ఎదురుకోక తప్పదు. పక్కవాళ్ళ సలహాలూ సూచనలూ తీసుకోవచ్చు కానీ మనకేం కావాలో మనకి తప్ప ఎవరికీ తెలియదు. అందుకే “తప్పించుకు పారిపోకు, ఆగిపోకు, నీ సమస్యని నువ్వే సాధించాలి” అని కర్తవ్య గీతను మరో శ్రీ కృస్ణుడై బోధిస్తున్నారు సిరివెన్నెల.
పది నెలలు తనలో నిన్ను మోసిన అమ్మైనా
అపుడో ఇపుడో కననే కనను అంటుందా
ప్రతి కుసుమం తనదే అనదే విరిసే కొమ్మైనా
గుడికో జడకో సాగనంపక ఉంటుందా
అమ్మైనా సరే సాధారణంగా తొమ్మిది నెలలు మోస్తుంది, మహా అయితే పది నెలలు. అంతే. తర్వాత నువ్వు అమ్మ నుండి విడిపడాల్సిందే. నీకు నువ్వుగా ఎదగాల్సిందే. అలాగే పూలకొమ్మ పూలని తనతోనే ఉంచుకోదు. గుడికో, జడకో పంపించి నీ పరిమళాన్ని నువ్వే పంచుకో, నీ పరమార్థాన్ని నువ్వే చేరుకో అని చెప్తుంది. సినిమా పరంగా చెప్పాలంటే యువ జంటకి – “మీరు చిన్న పిల్లలు కారు..ఎదిగిన వాళ్ళూ, తెలిసిన వాళ్ళు. మీరే తేల్చుకోండి”  అని హితబోధ చేస్తున్నరు సిరివెన్నెల.

ఒక వ్యక్తిత్వ వికాస పుస్తకం రాయడానికి సరిపోయే విషయాలున్న ఈ పాటలోని పాఠాలని ఒక సారి పరికిద్దాం:

Take Responsibility

నీ ప్రశ్నలు నీవే ఎవ్వరో బదులివ్వరుగా

నీ చిక్కులు నీవే ఎవ్వరూ విడిపించరుగా

ఏ గాలో నిన్ను తరుముతుంటే అల్లరిగా

ఆగాలో లేదో తెలియదంటే చెల్లదుగా

చాలా సమస్యల్లో క్లిష్టత నిర్ణయం తీసుకోవడంలోనే ఉంటుంది. ఊరికే వదిలిస్తే సమస్యలు వాటంతట అవే తీరి పోతే బాగుండేది. కానీ చాలా సమస్యలు ఇలా దారికి రావు. కాబట్టి మనకున్న భయాలని, ఆందోళనలని పక్కన పెట్టి సమస్యని ఎదురుకోక తప్పదు. పక్కవాళ్ళ సలహాలూ సూచనలూ తీసుకోవచ్చు కానీ మనకేం కావాలో మనకి తప్ప ఎవరికీ తెలియదు. అందుకే “తప్పించుకు పారిపోకు, ఆగిపోకు, నీ సమస్యని నువ్వే సాధించాలి” అని కర్తవ్య గీతను మరో శ్రీ కృస్ణుడై బోధిస్తున్నారు సిరివెన్నెల.

పది నెలలు తనలో నిన్ను మోసిన అమ్మైనా

అపుడో ఇపుడో కననే కనను అంటుందా

ప్రతి కుసుమం తనదే అనదే విరిసే కొమ్మైనా

గుడికో జడకో సాగనంపక ఉంటుందా

అమ్మైనా సరే సాధారణంగా తొమ్మిది నెలలు మోస్తుంది, మహా అయితే పది నెలలు. అంతే. తర్వాత నువ్వు అమ్మ నుండి విడిపడాల్సిందే. నీకు నువ్వుగా ఎదగాల్సిందే. అలాగే పూలకొమ్మ పూలని తనతోనే ఉంచుకోదు. గుడికో, జడకో పంపించి నీ పరిమళాన్ని నువ్వే పంచుకో, నీ పరమార్థాన్ని నువ్వే చేరుకో అని చెప్తుంది. సినిమా పరంగా చెప్పాలంటే యువ జంటకి – “మీరు చిన్న పిల్లలు కారు..ఎదిగిన వాళ్ళూ, తెలిసిన వాళ్ళు. మీరే తేల్చుకోండి”  అని హితబోధ చేస్తున్నరు సిరివెన్నెల.

Life is difficult

బతుకుంటే బడి చదువా అనుకుంటే అతి సులువా

పొరబడినా పడినా జాలిపడదే కాలం మనలాగా

ఒక నిమిషం కూడా ఆగిపోదే నువ్వొచ్చేదాకా

జీవితం పూల బాట కాదు. ఇది తెలిసిందే అయినా, ప్రేమ మత్తులో పడిన పడుచు జంటకి గుర్తు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఎందుకంటే ఆ మత్తులో తప్పు నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశం ఎక్కువ ఉంది కాబట్టి. ఇప్పుడు తీసుకునే నిర్ణయం వాళ్ళ ముందు జీవితాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. అందుకే ఆచితూచి అడుగు వెయ్యమని బోధన.

Real intelligence is knowing how to use intelligence

అలలుండని కడలేదని అడిగేందుకె తెలివుందా?

కలలుండని కనులేవని నిత్యం నిదరోమందా?

గతముందని గమనించని నడిరేయికి రేపుందా?

గతి తోచని గమనానికి గమ్యం అంటు ఉందా..?

తెలివీ, తర్కం మనిషికున్న గొప్ప వరాలు. ఇవి Tools లాటివి. వాడాల్సిన చోట, వాడాల్సిన పద్ధతిలో వాడితే ప్రయోజనం పొందుతాం.  “తర్కం అన్నది అన్ని వైపులా పదునున్న కత్తి. మనం ఎందుకు వాడుతున్నాం అనే ప్రశ్న మీద తర్కం యొక్క లక్ష్యం చేధించబడుతుంది” అని చెబుతూ సిరివెన్నెల తన ఒక పాత కవితలో ఇలా రాశారు –

తర్కం ఒక ఆట

ఒక కెలిడియోస్కోప్

మేధోమథనమే దాని లక్ష్యమైతే

తర్కం ఒక బాట

ఒక దూరదర్శిని

సత్యాన్వేషణే దాని లక్ష్యమైతే

తర్కాన్ని ఆటగా వాడడం అంటే మనకి నచ్చిన దానికి సమర్థనగా లాజిక్కులు తియ్యడం – “అలలు లేని కడలి లేదు, అలాగే అలజడి లేని మనసు లేదు. కలలు లేని కనులు లేవు.” అంటూ intermediate చదివే కురాడు తన ప్రేమని సమర్థించుకోవడం ఈ కోవకే చెందుతుంది. అందుకే వెలుగుని చూపే, గమ్యన్ని చేర్చే బాటగా  తర్కాన్ని వాడాలి అని సుతిమెత్తగా సూచిస్తున్నారు.

Define your success

వలపేదో వల వేసింది వయసేమో అటు తోస్తుంది.

గెలుపంటే ఏదో ఇంత వరకు వివరించే ఋజువేముంది??

సుడిలో పడు ప్రతి నావ… చెబుతున్నది వినలేవా..?

Clarity అన్నది జీవితంలో చాలా ముఖ్యం. మనం ఏమి సాధించాలో తెలియకపోతే ప్రతి అల్పమైనదీ గెలుపులాగే అనిపిస్తుంది. వయసులో ఉన్న యువ జంటకి ప్రేమే గొప్ప గెలుపు అనిపిస్తుంది అది సుడిలో పడదోసే నావ అయినా సరే. అందుకే ఇక్కడ సిరివెన్నెల – “తెలివిని వాడండి. మీ జీవిత లక్ష్యాలపై దృష్టి పెట్టండి. తెలిసీ తప్పటడుగులు వెయ్యకండి” అని చెప్తున్నారు.

Lost moment is lost forever

పొరబాటున చేజారిన తరుణం తిరిగొస్తుందా?

ప్రతి పూటొక పుటగా తన పాఠం వివరిస్తుందా?

మన కోసమే తనలో తను రగిలే రవి తపనంతా..

కనుమూసిన తరువాతనే పెను చీకటి చెబుతుందా??


కాలం మనపై ప్రేమ కురిపిస్తూ, రోజూ గోరు ముద్దలుగా ఒకొక్క జీవిత సత్యాన్నీ తినిపిస్తూ కూర్చోదు. మనకే ఆ జాగ్రత్తా, స్పృహా, తెలివీ ఉండాలి. సినిమాలో హీరో తన తండ్రిని కోల్పోతాడు. కొంత పశ్చాత్తాపం కలుగుతుంది. సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు అతని విలువని గ్రహించక రాత్రి అయ్యి చీకటి పడ్డాక తెలుసుకుంటే పెద్ద ప్రయోజనం లేదు. అయితే మళ్ళీ వెలుగు వస్తుంది కాబట్టి ఈ సారైనా తెలివి తెచ్చుకుని మసలడం చెయ్యాలి.

Learn from history

కడ తేరని పయనాలెన్ని..! పడదోసిన ప్రణయాలెన్ని..!

అని తిరగేశాయా చరిత పుటలు వెనుజూడక ఉరికే వెతలు.

తమ ముందు తరాలకు స్మృతుల చితులు అందించాలా ప్రేమికులు???

ఇది కాదే విధి రాత..! అనుకోదేం ఎదురీత…!!

గత చరిత్రనీ, మన అనుభవాలని ఒక సారి తరచి చూసుకోవడం అవసరం. ఎందుకంటే అవి మనం చేసిన తప్పుల్ని, మన అసమర్థతల్ని, మన సత్తాలనీ చూపెడతాయి కనుక. మనం ముందు వెయ్యబోయే అడుగులు ఎలా ఉండాలో, ఎలా ఉండకూడదో కొంత వివరిస్తాయి కనుక. మనం చరిత్రని తిరగ రాయాలనుకున్నా కూడా ఇప్పటికే రాసి ఉన్న చరిత్రని చదవడం అవసరం! ఇది విస్మరించి ప్రపంచంలో మాదే ప్రత్యేకమైన ప్రేమ జంటా, మాది అమర ప్రేమ, లేక అద్భుత ప్రేమ అనే బ్రాంతిలో మునుగుతూ ఉంటే చివరికి మునకే మిగులుతుంది. ఒక్క సారి ప్రేమ పేరుతో పడదోసిన పాత కథలనీ, ప్రేమ వల్ల రగిలిన చితులని స్మరించుకుంటే ఇలా ముందు వెనకలు చూడకుండా ఉరికే వలపు పరుగులు కుదుట పడతాయ్. అప్పుడు  ప్రేమికుల జీవితాలూ, తల్లిదండ్రుల హృదయాలూ కూడా నవ్వుకుంటాయ్. కన్ను కొట్టే జాబిల్లీ, వెన్నెల రగిల్చే విరహాలూ, దోబూచులాడే చుక్కలూ…వీటిని అన్నింటినీ కూడా అప్పుడు దర్జాగా అనుభూతి చెందొచ్చు!!

నీ ప్రశ్నలు నీవే!

నువ్వెవరైనా నేనెవరైనా నీ నా నవ్వుల రంగొకటే!

అది 2000వ సంవత్సరం అనుకుంటా. నేను విజయవాడలో engineering చదువుకునే రోజులు. ఆకాశవాణి వారు దీపావళి పండుగ సందర్భంగా, “వెండి వెలుగుల కవితావళి” అని ఒక కవితాగోష్టి పెట్టి ఎనిమిది మంది సినీ కవులను ఆహ్వానించారు. అంటే అష్ట కవులు అన్న మాట. వచ్చిన వారిలో వయసు పరంగా “జాలాది”, పేరు పరంగా “సిరివెన్నెల” పెద్దవారు. భువనచంద్ర, సామవేదం షణ్ముఖశర్మ, జొన్నవిత్తుల, సుద్దాల మొదలైన వారు ఉన్నారు. సిరివెన్నెల గారిని ప్రత్యక్షంగా చూడ్డం అదే మొదటి సారి. ఆయనే మొదలుపెట్టారు – “ఏటికొక అమవాస దీపావళి, ఓటమెరుగని ఆశ దీపావళి” అంటూ. కవిత గొప్పగా ఉన్నా, కొంచెం “ఆలోచనామృతం” కావడం వల్ల, జనాలు “సామాన్యులు” కావడం వల్ల తప్పదన్నట్ట్లు చప్పట్లు తప్ప అంత స్పందన లేదు. తర్వాత మిగతా కవులు తమ కవితలు వినిపించారు. అందరిలో ఎక్కువగా జనాలని ఆకట్టుకున్నది “సుద్దాల అశోక్ తేజ” అని చెప్పొచ్చు. అందుకు “నేలమ్మ నేలమ్మ నేలమ్మా నీకు వేనవేల దండనాలమ్మా” అని సులువుగా అర్థమయ్యే జానపదాలు పాడడం ఒక కారణం అయితే, మధురమైన కంఠంతో పాడగలగడం మరో కారణం.

ఇదేమిటి “సిరివెన్నెల” మసకబారుతోందా అని నా లాంటి వాళ్ళు అనుకుంటూ ఉండగా, సిరివెన్నెల మళ్ళీ వచ్చి ఒక పాట వినిపించారు. “అటు అమెరికా – ఇటు ఇండియా” అనే సినిమాకి ఈ పాట రాశానని చెప్తూ ఆయన ఆ పాట వినిపించారు. తేలికగా అందరికీ అర్థమయ్యి, గుండెల్ని సూటిగా తాకేలా ఉన్న ఆ పాట ఆయన పాడడం పూర్తవ్వగానే సభంతా కరతాళధ్వనులు. వేదికపై ఆసీనులైన మిగతా కవులు కూడా ఎంత కదిలిపోయారో! ఇలా సిరివెన్నెల తన స్థాయిని, ఆధిపత్యాన్ని చాటుకోవడం నాలాటి అభిమానులకి ఆనందం కలిగించింది!

అప్పుడు ఆయన పాడిన పాటే – “నువ్వెవరైనా నేనెవరైనా” అన్నది. ఆయన పాడినప్పుడే నేను పాటని రాసుకుని ఉండాల్సిందేమో అన్ని ఎన్ని సార్లు అనుకున్నానో. తర్వాత ఆ పాట కోసం ఆ సినిమా ఎప్పుడు వస్తుందా అని ఎదురుచూస్తూ ఉన్నాను. ఆ సినిమా వచ్చినట్టే వచ్చి వెళ్ళిపోవడమూ జరిగిపోయింది. కానీ ఈ పాట నాకు వినబడలేదు. తర్వాత ఈ పాట కోసం ఎంత ప్రయత్నించినా దొరకలేదు. manasirivennela.com site లో ఒక video లో ఈ పాట కొంత సిరివెన్నెల పాడతారు గానీ, ఆ site లో ఈ పాట పూర్తిగా ఉన్నట్టు లేదు.

ఎన్నాళ్ళుగానో ఎదురుచూస్తున్న ఈ పాటని కొన్నాళ్ళ క్రితం Orkut మిత్రుడు “చైతన్య” నా కోసం వెతికి మరీ సాహిత్యం అందించాడు. అతనికి ధన్యవాదాలు చెప్పుకుంటూ ఆ పాటని ఇక్కడ అందిస్తున్నాను. ఈ పాట Youtube లో లభ్యం అవుతోంది.

 

Pallavi:

నువ్వెవరైనా నేనెవరైనా నీ నా నవ్వుల రంగొకటే
ఊరేదైనా పేరేదైనా మన ఊపిరి గీతం ఒకటే

అలలన్నిటికీ కడలొకటే, నదులన్నిటికీ నీరొకటే
మనసు తడిస్తే నీ నా చెంపలు
నిమిరే వెచ్చని కన్నీరొకటే

Charanam 1:

ఏ దేశం వారికి ఐనా ఇల ఒకటే గగనం ఒకటే
ఏ భాషను పలికిస్తున్నా గొంతులు స్వరతంత్రులు ఒకటే

ఆహారం వేరే అయినా అందరి ఆకలి ఒకటే
ఆకారం వేరే అయినా
ఆధారం బ్రతుకొకటే

నిన్నూ నన్నూ కన్నప్పుడు మన తల్లుల నొప్పుల తీరొకటే
ఎన్నో రంగుల తెల్లకిరణమై వెలుగుతున్న జీవితమొకటే

Charanam 2:

ఏ రూపం చూపెడుతున్నా ఉలి కదలికలకు శిల ఒకటే
ఏ రాగం వినిపిస్తున్నా పిల్లనగ్రోవికి గాలొకటే

నీ నాట్యం పేరేదైనా పాదాలకు కదలిక ఒకటే
ఏ ప్రాంతంలో నువ్వున్నా ప్రాణాలకి విలువొకటే

నీకూ నాకూ అందరికీ పుట్టుకతో చుట్టరికం ఒకటే
నువ్వూ నేనూ  వారూ
వీరూ అంతా కలిసి మనమొకటే

పాటలో అంశం ఏకత్వం. మన చుట్టూ జనజీవితంలో మనమూ ఒక భాగమే అనీ, అందరి నవ్వులూ, నొప్పులూ ఒకటే అనీ చెప్పడం. తద్వారా “నిన్ను నన్నూ కలిపి మనము” అనే భావం పెంపొందించడం ఈ పాట లక్ష్యం. అందుకు సిరివెన్నెల ఎన్నుకున్న సరళమైన ఉపమానాలు అందరికీ అందేలా ఉండి, ఈ పాట అర్థమయ్యేలా చేసి, పాట లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చేందుకు దోహదపడ్డాయి.

“ఏ దేశం వారికి ఐనా ఇల ఒకటే గగనం ఒకటే” అన్న వాక్యం చూస్తే “పడమటి సంధ్యారాగం” సినిమాలోని “ఈ తూరుపు ఆ పశ్చిమం” అన్న వేటూరి గీతంలోని ” ఏ దేశమైనా ఆకాశమొకటే, ఏ జంటకైనా అనురాగమొకటే” అన్న lines గుర్తొస్తాయ్. మహా కవులు ఒకేలా ఆలోచించడం ఆశ్చర్యం ఏమీ కాదు కదా!

ఎన్నో రంగుల తెల్ల కిరణం పేరుతో సిరివెన్నెల ఒక కథ రాశారు 1980 లో. ఆ కథ – ఇక్కడ. ఈ కథ చదివితే “ఎన్నో రంగుల తెల్ల కిరణం” అంటే ఏమిటో బాగా అర్థమౌతుంది. ఆనందం, ఆరాటం, కష్టం ఇలా ఎన్నో రంగుల్లో ఉన్న జీవితాన్ని ఆ రంగుల్లో కాకుండా, కొంచెం దూరంగా జరిగి అన్నీ కలిసిన తెల్ల రంగుని పరిపూర్ణంగా చూడగలిగితే అప్పుడు జీవితం ఎంత గొప్పదో తెలుస్తుంది. అప్పుడు బాధ కూడా గొప్ప experience లా అనిపిస్తుంది.

ఈ మధ్య వివేకానందుని Practical Vedanta చదివా. అందులో ఆయన అంటాడు –

“వేదాంతం అంతే ఏదో అర్థం కాని సిద్ధాంతమో, నైరాశ్యం నిండిన భావనో కాదు. వేదాంతం అంటే నువ్వే భగవంతుడివని గుర్తించడం (అద్వైత వేదాంతం). నువ్వు భగవంతుడిని చేరుకోడానికో, సాక్షత్కరించుకోడానికో ఎక్కడో వెతకనక్కర లేదు. నీలోనే ఉన్నాడు పరమాత్మ. నువ్వు కప్పుకున్న తెరలు తొలగిస్తే కనబడతాడు. అప్పుడు నువ్వు నీలో, అందరిలో, చుట్టుపక్కల అణువణువులో దైవాన్ని చూడగలుగుతావు. చుట్టూ ప్రకృతితో ఏకత్వాన్ని పొందగలుగుతావ్. వేదాంతమంటే ఈ ఏకత్వాన్ని తెలుసుకోవడమే”

నాకు చప్పున సిరివెన్నెల రాసిన పై పాట గుర్తొచ్చింది. ఎంతో క్లిష్టమైన తాత్త్వికతని, ఇట్టే అర్థమయ్యేటట్టు చెప్పిన సిరివెన్నెల ప్రతిభ ఎంత గొప్పది! వివేకానందుడు ఈ పాట వింటే ఎంత ఆనందించేవాడో! భారతీయ తాత్త్వికతని గడప గడపకీ చేర్చే ప్రయత్నం చెయ్యాలన్న ఆయన కలని నెరవేర్చే ఓ ముద్దు బిడ్డ ఆయనకి సిరివెన్నెలలో కనిపించి మురిపిస్తాడు….

అవును…సిరివెన్నెల కవి మాత్రమే కాదు, తాత్త్వికుడూ, దార్శనికుడూ, అంతకు మించి మానవతావాది!

నువ్వెవరైనా నేనెవరైనా నీ నా నవ్వుల రంగొకటే!

అమృతం టైటిల్ సాంగ్

ఎప్పుడూ సినిమా పాటల గురించి రాసే నేను ఇప్పుడు అమృతం టైటిల్ సాంగ్ గురించి రాయడానికో కారణం ఉంది – ఇది రాసినది సినీ గీత రచయిత సిరివెన్నెల కాబట్టి. పైగా ఎంతో పాపులర్ అయ్యి, చక్కటి మెసేజ్ కలిగిన ఈ పాటని మళ్ళీ ఒక సారి గుర్తుచేసుకోవడం మంచిదే కదా!

ముందుగా పాట సాహిత్యం:

అయ్యోలూ అమ్మోలూ ఇంతేనా బ్రతుకు హో హో హో
ఆహాలూ ఓహోలూ ఉంటాయి వెతుకు హా హా హా
మన చేతుల్లోనే లేదా రిమోట్ కంట్రోలు?
ఇట్టే మార్చేద్దాము ఏడుపుగొట్టు ప్రోగ్రాంలు!
వార్తల్లో హెడ్లైన్సా మనకొచ్చే చిలిపి కష్టాలు?
అయడిన్ తో అయిపోయే గాయాలే మనకు గండాలు

ఎటో వెళ్ళిపోతూ నిను చూసింది అనుకోవొయ్ ట్రబులు
“హలో హౌ డుయూ డూ” అని అంటోంది అంతే మీ లెవెలు
ఆతిథ్యం ఇస్తానంటే మాత్రం వస్తుందా
తీరిగ్గా నీతో కాలక్షేపం చేస్తుందా
గాలైనా రాదయ్యా నీదసలే ఇరుకు అద్దిల్లు
కాలైనా పెడుతుందా నీ ఇంట్లో పెను తుఫానసలు?

ఒరేయ్ ఆంజినేలూ! తెగ ఆయస పడిపోకు చాలు
మనం ఈదుతున్నాం ఒక చెంచాడు భవసాగరాలు
కరెంటూ రెంటూ ఎట్సెట్రా మన కష్టాలు
కర్రీలో  కారం ఎక్కువ ఐతే కన్నీళ్ళు
నైటంతా దోమల్తో ఫైటింగే మనకి గ్లోబల్ వార్!
భారీగా  ఫీలయ్యే టెన్షన్లేం పడకు గోలీ మార్!

ఇప్పుడు కొంత విశ్లేషణ:

సృష్టిలో objective అంటూ ఏదీ నిజానికి ఉండదు. పూలు అందంగా ఉన్నాయన్నది కరెక్ట్ కాదు. పూలు నీకు అందంగా అనిపించాయ్. ఇది కష్టం అన్నది కరెక్ట్ కాదు. నువ్వు దానికి కష్టం అని పేరు పెట్టుకున్నావ్ కాబట్టి, అదేదో పెద్ద ఇబ్బందైన విషయం అని అనుకున్నావ్ కాబట్టి అది నీకు కష్టం. ఇలా మన mind ఏది చూపిస్తే అది చూస్తాం మనం. అది చూపించిన జగాన్నే జగం అనుకుంటున్నం మనం. అందుకే “జగమే మాయ” అన్నది. ఈ mind ఒక cricket commentator లా ప్రతి దానికి ఏదో commentary చెబుతూ ఉంటుంది. మనం దానీ ద్వారా అన్నీ తెలుసుకుంటున్నాం. అసలు ఈ commentary ఏమీ లేకుండా cricket match ని (అంటే హర్షా భోగ్లే commentary లేకుండా, “ద్రావిడ్ జిడ్డు గాడు! ధోని కి బలం తప్ప స్టైల్ లేదు! లాటి మన మనసు చెప్పే commentary ఏది లేకుండా) చూడగలమా అన్నది philosophical ప్రశ్న.

ఈ మనసు మాయని deal చెయ్యడానికి రకరకాల techniques ఉన్నాయ్. ఏమౌతుందో ఏంటో అని ఫలితం గురించి అతిగా తాపత్రయ పడే mind ని పక్కకి నెట్టి పని చేసుకుంటూ పోతే అది “కర్మ యోగం”. భక్తి భావంలో లీనమై ఆ భక్తి లో ఈ mind ని కరిగించేస్తే అది “భక్తి యోగం”. mind ని observe చేస్తూ, present moment లోనే ఉంటూ, ఈ mind వలలో పడకుండా ఉంటే అది “రాజ యోగం” (meditation). ఇవన్నీ కాకుండా, “ముల్లుని ముల్లుతోనే తియ్యాలి” అన్న నానుడి ప్రకారం, “ఓ మైండూ! నువ్వు కష్టం అన్న దాన్ని నీ చేతే ఇష్టం అనిపిస్తా. ఇప్పుడు బాధపడాలి అని నువ్వు అన్నప్పుడు, ఓసింతేగా ఏముంది అంతగా బాధ పడేందుకు అని అనిపిస్తా” అని mind ని mind తోనే ఢీకొడితే అది “జ్ఞాన యోగం”

(Of course, ఇవన్నీ కొంత simplified definitions. మీలో యోగా experts ఎవరన్నా ఉంటే “నువ్వు చెప్పినదంతా తప్పుల తడక” అంటూ నా మీదకి యుద్ధానికి రాకండి. ఈ అజ్ఞానిని క్షమించేసి మీ ఔదార్యం చాటుకోండి 🙂 )

సిరివెన్నెల చాలా పాటల్లో ఈ “జ్ఞాన యోగం” అప్రోచ్ పాటిస్తారు. imagination అంటూ మనుషులమైన మనకి ఏడ్చింది కాబట్టి దానిని వాడి లేనిపోని ఊహల్నీ, భయాలని, బాధలని కల్పించుకుని మరీ ఏడవడం ఎందుకు? ఆ imagination తో మంచిని, శ్రేయస్సుని, positiveness ని, పురోగతినీ ఊహించుకోవచ్చు కదా?  అన్న తత్త్వం సిరివెన్నెల గారిది –

అయ్యోలూ అమ్మోలూ ఇంతేనా బ్రతుకు హో హో హో
ఆహాలూ ఓహోలూ ఉంటాయి వెతుకు హా హా హా

“వెతికితే” తెలుస్తుంది అంటున్నారు. ఎక్కడ వెతకాలి? మన సంతోషాలని బయట ప్రపంచంలో వెతుక్కోడం ఒకటి. మనలో మనం వెతుక్కోడం ఇంకోటి. ఈ రెండోది బయట ప్రపంచంతో నిమ్మిత్తం లేకుండా, అన్ని కాలాల్లోనూ మనల్ని ఆనందంలో ఉంచగలుగుతుంది.

మన చేతుల్లోనే లేదా రిమోట్ కంట్రోలు?
ఇట్టే మార్చేద్దాము ఏడుపుగొట్టు ప్రోగ్రాంలు!

చాలా మంది అసలు బాధ రాకుడదు అనుకుంటారు. అప్పుడే ఆనందంగా ఉండగలం అనుకుంటారు. ఒకవేళ వచ్చిందంటే కొన్ని గంటలో, రోజులో, నెలలో బాధ పడాల్సిందే అని మనకి లెక్కలు ఉంటాయ్ –

e.g ఓ అసమర్థుని జీవ యాత్ర
బాధ – బాధపడే కాలం
ఇండియా క్రికెట్ మ్యాచ్ ఓడిపోతే – ఒక గంట
పక్క వాడు బాగుపడిపోతుంటే – ఒక రోజు
ఆఫీసులో హైకు రాకపోతే – ఒక వారం
ప్రేమ విఫలమైతే – ఒక జీవితం

Note: ఒకే బాధకి బాధపడే కాలం మనిషిని బట్టి మారును

maths లో వీక్ అయిన వాళ్ళు కూడా ఈ లెక్కలు తప్పకుండా, తెలియకుండానే కట్టి ఖచ్చితంగా బాధపడిపోతూ ఉంటారు. కొంచెం upset అయ్యి మూడ్ బాలేకపోతే sad face పెట్టాలి కాబోలు అనుకుని మరీ పెడుతుంటారు. డబ్బులు కట్టి చూస్తున్న సినిమానే బాగులేకపోతే బయటకి వచ్చేస్తాం, కానీ మనకి తెలియకుండానే మనలో ఎన్నో కలతల సినిమాలని entertain చేస్తున్నాం. ఎన్నో చానెల్సు ఉన్నా, రిమోట్ ఉన్నా, పాత “దూరదర్శన్” రోజుల్లో లాగ “చిత్రలహరి” చూస్తూ బ్రతుకుని చిత్రంగా గడిపెయ్యడం ఏమిటి?

వార్తల్లో హెడ్లైన్సా మనకొచ్చే చిలిపి కష్టాలు?
అయడిన్ తో అయిపోయే గాయాలే మనకు గండాలు

మనకి ఇంకో జబ్బు ఉంది – చిన్న విషయాలని పెద్దవి చేసుకోవడం. ఇప్పుడు పెద్దైపోయాం, చిన్ననాటి బంగారు బాల్యం తిరిగి రాదేమి అని డైలాగులు కొడతాం గానీ, ఇలా తిరిగి రాని వాటిగురించి కాకుండా తరచి చూస్తే తరిగి పోయే కల్పిత కష్టాల గురించి అసలు ఆలోచించం.

ఎటో వెళ్ళిపోతూ నిను చూసింది అనుకోవొయ్ ట్రబులు
“హలో హౌ డుయూ డూ” అని అంటోంది అంతే మీ లెవెలు
ఆతిథ్యం ఇస్తానంటే మాత్రం వస్తుందా
తీరిగ్గా నీతో కాలక్షేపం చేస్తుందా
గాలైనా రాదయ్యా నీదసలే ఇరుకు అద్దిల్లు
కాలైనా పెడుతుందా నీ ఇంట్లో పెను తుఫానసలు?

అసలు కష్టానికి చాలా మంది fans ఉన్నారు. పాపం అందరినీ  అంతో ఇంతో పలకరిస్తూ పోతూ ఉంటుంది. అంతే గానీ ఉండమన్నా నీతోనే ఉండిపోదు. అయినా కష్టాన్ని “వలచి మరీ వగచేను” అని అనుకుంటే నీ ఇష్టం! కాబట్టి విశాల హృదయులమై వచ్చిన ప్రతి కష్టాన్ని శరణార్థిగా భావించి ఆశ్రయమివ్వకుండా, కఠినంగా వ్యవహరించడం అవసరమని సిరివెన్నెల ఎంతో తమాషాగా సూచించారు ఇక్కడ.

ఒరేయ్ ఆంజనేయ్లూ! తెగ ఆయస పడిపోకు చాలు
మనం ఈదుతున్నాం ఒక చెంచాడు భవసాగరాలు
కరెంటూ రెంటూ ఎట్సెట్రా మన కష్టాలు
కర్రీలో  కారం ఎక్కువ ఐతే కన్నీళ్ళు
నైటంతా దోమల్తో ఫైటింగే మనకి గ్లోబల్ వార్!
భారీగా  ఫీలయ్యే టెన్షన్లేం పడకు గోలీ మార్!

ఇప్పటి వరకు చెప్తున్న భావాలనే మళ్ళీ ఇంకో సారి ఇంకోలా చెప్తున్నారు ఇక్కడ. “చెంచాడు భవసాగరాలు” అన్న ప్రయోగం అద్భుతం. కష్టంలో మునిగి ఉన్నంత కాలం అదో సాగరం అనిపిస్తుంది. బయటకి ఈది వచ్చి చూస్తే ఇంతేనా అనిపిస్తుంది. ఈ అనిపించడం జరగాలంటే ముందు మనం “అనుకోవడం” చెయ్యాలి. ఇదంత సులభం కాదు. సాధన చెయ్యాలి. ఎంత చేసిన కొన్ని సార్లు demotivate అవ్వడం సహజం. అప్పుడు ఇలాటి ఓ సిరివెన్నెల పాట వింటే సరి.

People often say that motivation doesn’t last. Well, neither does bathing. That’s why we recommend it daily.” — Zig Ziglar

వ్యాసం ముగించే ముందు చిన్న వివరణ. ప్రతి విషయాన్ని “లైట్ తీసుకో” అనే చెప్పడమే కదా ఇది అని కొందరు ఈ సందేశాన్ని అపార్థం చేసుకుని ఏమీ చెయ్యకుండా మిగిలిపోయే ప్రమాదం ఉంది. ఇది లైట్ తీసుకోవడమే, కానీ సీరియస్ గా లైట్ తీసుకోడం!!

అమృతం టైటిల్ సాంగ్

సినిమా పాటలు – సాహిత్యం

వెంకట్ గారనే ఒకాయన “సిరివెన్నెల భావలహరి”  (http://www.sirivennela-bhavalahari.org/) అనే అద్భుతమైన సైట్ ని నిర్వహిస్తున్నారు. సిరివెన్నెల సంపూర్ణ సాహిత్యాన్ని అందించాలనే సంకల్పంతో సాగుతున్న ఈ సైట్ లో contribute చేసే అవకాశం నాకూ కలిగితే కొన్ని పాటలు type చేస్తున్నాను. ఈ మధ్య ఈ సైట్ కి ఉన్న google group లో సినిమా పాటల్లో సాహిత్యం గురించి ఆసక్తికరమైన చర్చ జరుగుతోంది. అక్కడ నేను వ్యక్తపరిచిన అభిప్రాయాలు ఇక్కడ పొందుపరుస్తున్నాను –

 literary standard అంటే ఏమిటి అని అడిగారు. నాకూ ఇలాటి సాహితీ విషయాల గురించి పెద్ద పరిజ్ఞానం లేకున్నా, కొన్ని సినిమా పాటలు రాసిన అనుభవంతో సినిమా పాటల గురించీ, సాహిత్యం గురించి నా అభిప్రాయం చెబుతున్నాను.

మా అబ్బాయి ఇక లేడు

మా అబ్బాయి ఇల్లు ఖాళీ చేసి వెళ్ళిపోయాడు

 పై రెండు వాక్యాల్లో విషయం ఒకటే. కాని రెండో వాక్యంలో ఏదో తెలియని ఆర్ద్రత, అనుభూతి మనని స్పందింపజేస్తుంది. దీనినే నేను literary standard అన్నాను. దీనిని బట్టి కొన్ని విషయాలు గ్రహించొచ్చు –

1. కవిత్వానికైనా ఆ మాటకొస్తే ఏ సాహితీ ప్రక్రియకైనా పరమావధి పాఠకుల స్పందన. అంటే నిజానికి గొప్ప కవిత్వం అంటూ ఏమీ ఉండదు – నేను అది చదివి గొప్పగా స్పందించేదాకా. అది నాకు అందకపోతే నాకు అది గొప్పది కాదు. ఇంకొకరికి కావొచ్చు. అయితే చాలా మందికి నచ్చినది బాగుందంటాం, నచ్చనిది బాగోలేదంటాం. ఇలా కొంత objectivity ని కల్పించే ప్రయత్నం చేస్తాం కానీ నిజానికి objective rating అంటూ ఏదీ ఉండదు.

2. ఈ ప్రాసలూ, అలంకారాలూ, శబ్ద సౌందర్యాలు ఇలా ఎన్నో మనం నిర్వచించుకున్నాం మన సౌకర్యం కోసం. అంటే ఏవి వాడితే స్పందన కలుగుతోంది పాఠకుడిలో అన్న దాన్ని బట్టి ఇవన్నీ వచ్చాయ్. ఇవన్నీ tools మాత్రమే, creation కాదు. గొప్ప కవులు ఇది గ్రహిస్తారు, result అయిన స్పందనని ఇవి వాడి సిద్ధించుకుంటారు . కానీ ఎంతో మంది ఇది గ్రహించక ప్రాసలూ, అలంకారాలే కవిత్వం అనుకుని efforts లోనే ఉండిపోతారు.

3. అందుకునే “ఎవరు గొప్ప కవి” లాంటి వాదనలు అర్థం లేనివి. అలాగే “ఇలాగ రాస్తేనే గొప్ప”, “ఇలాగైతే కాదు” లాంటి rules కూడా అర్థం లేనివి. కవిత్వం అన్నది open ended task. ఏం రాశాం అన్నదాని కంటే ఎంత స్పందన కలిగించాం అన్నది ముఖ్యం. కొందరు ఇది అర్థం చేసుకోలేరు కవిత్వం అంటే information అనుకుంటారు. అలాగని పూర్తిగా irrelevant గా రాయమని కాదు. “భం భం భోలే” పాటలో information పరంగా చూస్తే కాశీ గురించి పెద్ద ఏమీ లేకపోవచ్చు. కానీ ఆ స్పందన, కలిగే భక్తి భావం చూడండి – కాశీని చూసినట్టే ఉంటుంది.

4. ఇప్పుడు సినిమా పాటని తీసుకుందాం, పాట అంటే – సాహిత్యం + సంగీతం + గానం. ఇవన్ని ఒకదానికి ఒకటి తోడై స్పందనని పెంచాలి. దీనికి దృశ్యాన్ని (visualization) కూడా కలపండి – ఎంత శక్తివంతమైన స్పందనని సినిమా పాట కలిగించగలదో తెలుస్తుంది. అందుకే సినిమాని “దృశ్య కావ్యం” అన్నది. అయితే చిక్కల్లా సినిమా పాట ఎప్పుడూ స్పందనని కలిగించడానికే ఉద్దేశించినది కాదు. ఊరికే filler గా ఉండే ఉతుత్తి గీతాలు, ఉందాలి కాబట్టి పెట్టే formula గీతాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయ్. ఇక్కడ కూడా మన కవులు గొప్ప పాటలు రాశారు, అయితే అన్ని సార్లూ సినిమా పరిమితుల దృష్ట్యా ఇది వీలు పడదు. ఇలాటి పాటలనే నేను literary songs కాదు అన్నది. పరమ నాటు పాట కూడా ఎవరో ఒకరికి ఏదో మూడ్ లో నచ్చొచ్చు. మరి ఇది స్పందన కాదా అని అడగొచ్చు. స్పందన అంటే హితం కలిగించే రసానుభూతి అనుకుంటే “సాహిత్యమే” స్పందింపజేయగలదు.

5. సినిమా పాట స్పందనకి సంగీతం చాలా సార్లు దోహద పడుతుంది. కొన్ని సార్లు చేటు చేస్తుంది. అందుకే సాహిత్యం బాగున్నా అంత గొప్పగా అనిపించని పాటలు, సాహిత్యం మాములుగానే ఉన్నా గొప్ప సంగీతం వల్ల గొప్పగా అనిపించే పాటలు చూస్తూ ఉంటాం. ఇక్కడ కూడ మన analysis కోసం సంగీతం బాగుంది, సాహిత్యం బాగులేదు అనుకుంటాం కానీ నిజానికి కేవలం ఒక దానినే ఆస్వాదిస్తూ రెండో దానిని విస్మరించడం practical గా అంత సాధ్యం కాదు. అందుకే సినిమా పాట పాడుతూనే వినాలి అంటాను నేను. సిరివెన్నెల గారు కూడా అందుకే ఎప్పుడూ పాడే వినిపిస్తారు. అయితే సిరివెన్నెల గారే సంగీతం తీసేసి సాహిత్యం చదవగలగాలి అని కూడా అన్నారు. ఇదీ ఉంటే చాలా మంచిదే అయితే సినిమా పాటకి ఇది ప్రాథమిక లక్షణం కాదని నా అభిప్రాయం!

సినిమా పాటలు – సాహిత్యం

సిరివెన్నెలతో ఓ సాయంత్రం – 3

సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి గారిని కలిసిన అనుభవాలను వివరిస్తూ సాగుతున్న series లో ఇది ఆఖరి భాగం. ఇందులో గురువు గారు స్పృశించి వదిలేసిన కొన్ని అంశాలని క్లుప్తంగా వివరిస్తున్నాను.

సమాజ సేవ గురించి
మేము మొదటిసారి సిరివెన్నెలని కలిసినప్పుడు మా ముందు ఒక social service group ఆయన్ని కలిసింది. వాళ్ళ గురించి ఆయన ఆలోచిస్తూ మాతో ఇలా అన్నారు –

ఈనాటి యువతని చూస్తే ఎంత అయోమయంలో ఉన్నారో అనిపిస్తుంది. వీళ్ళ పేరు Adam అయ్యినట్టూ, ఇప్పటి దాకా అసలు సమాజ సేవ ఎవరికీ పట్టనట్టూ, వీళ్ళే మొదలుపెట్టినట్టూ మాట్లాడారు. established organizations లో ఒక అనామక సంఘ సేవకుడిగా పనిచెయ్యొచ్చు గా? లేదు. “నాకంటూ ఒక organization ఉండాలి. దాని ద్వారా చేసిన సేవే సంతృప్తినిస్తుంది.” అని నువ్వు అనుకుంటే ఈ సేవ అన్నది నీకోసం అన్నమాట, సమాజం కోసం కాదు!

సినిమా పాటలు ఎలా రాయాలి?

మా బృందంలో కొందరు ఔత్సాహిక సినీ గీత రచయితలు ఉన్నారు. వాళ్ళ కోసం సిరివెన్నెల గారు కొన్ని అమూల్యమైన సలహాలు ఇచ్చారు –

ముందు మీ గురించి మీకు తెలియాలి. పాటలు రాయగలిగే passion ఉందా, సినిమా పరిశ్రమలో ఉండే ఒడిదుడుకులని తట్టుకునే సామర్ధ్యం ఉందా, ఇలాటివి. తర్వాత మీ motivation గురించి మీకు clarity ఉండాలి. మీరు lyricist ఎందుకు అవ్వాలనుకుంటున్నారు? పేరు కోసమా, డబ్బు కోసమా, సంతృప్తి కోసమా, ప్రజల కోసమా? ఇందులో ఏదో మీరు తెలుసుకోవాలి. సగం దూరం వెళ్ళాక వెనక్కి రావడం అంత సులభం కాదు”.

గురువుగారు చెప్పిన ఈ wisdom ఔత్సాహిక సినీ గేయ రచయితలకే కాక, job change అవ్వాలనుకుంటున్న వారికి, జీవితంలో కీలక నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి అనుకుంటున్న వారికి కూడా చాలా అవసరం.

“మన భావాలని tune లో పలికించడం ఎలా? మీరు ఇది చాలా బాగా చేస్తారే. కొన్ని మెళకువలు నాకూ చెప్పరూ?” అని తెలిసీ తెలియని జ్ఞానంతో నేను అడిగిన ప్రశ్నని తీసి పారెయ్యకుండా –

“మెళకువలు ఏమీ లేవు! మెలకువగా ఉండడమే మెళకువ!”

అన్న సిరివెన్నెలకి మనసులోనే నమస్కరించుకున్నాను.

దీనికి కొంత ప్రతిభ అవసరమే. అయితే సాధన చాలా అవసరం. నేను అనుకున్న భావం tune లో పలికించుకునే దాకా నేను ఎంత కష్టపడతానో మీకు తెలియదు. ఒక పాట పల్లవికి 150 versions రాశాను రాత్రంతా కూర్చుని

అని ఆయన చెబితే బాగా రాయడానికి tricks and shortcuts లేవని మనకి తెలుస్తుంది. “బాగా రాయడం ఎలాగండీ?” అని ఒక రచయితని ఎవరో అడిగితే “రాయాలి” అని ఆయన చెప్పిన సమాధానం గుర్తుకు వస్తుంది.

సినిమా కవికీ స్వతంత్రుడు కాదు. తనకి నచ్చినట్టు రాసుకుంటే సరిపోదు. మరి ఎలా రాయాలి అన్న దాని గురించి చెబుతూ ఇలా అన్నారు –

ముందు పాట మీకోసం మీరు రాసుకోవాలి. స్పందంచగలగాలి. మీలో సమస్త మానవాళి దాగుంది కాబట్టి ఈ స్పందనలో universality అదే వస్తుంది. రాసే దానిని దర్శకుడికి నచ్చేటట్టు మలచగలగాలి.

యువతకి ఇచ్చే సందేశం

గురువుగారు చాలా విషయాల గురించి మాట్లాడారు. ఆఖరిగా ఆయన చెప్పాలనుకుంటున్నది ఏమిటో ఆయనే ఇలా చెప్పారు –

ప్రశ్నించుకోండి, మనిషిగా బ్రతకడం ఎలా అని? నిరంతరం ప్రశ్నించుకోండి. మనిషిగా బ్రతకట్లేదని సిగ్గుపడండి. ఆ guilty feeling తో మీరు ఇక్కడి నుంచీ వెళ్ళండి. మిమ్మల్ని మీరే విమర్శించుకుంటూ, సరిదిద్దుకుంటూ ముందుకు సాగండి. నేను అదే చేస్తాను. నన్ను నేను తిట్టుకున్నట్టుగా ఎవ్వరూ నన్ను తిట్టలేరు, అలాగే నన్ను నేను మెచ్చుకున్నట్టుగా ఎవ్వరూ మెచ్చుకోనూలేరు !

ఆయన చెప్పిన మాటలు ఎదలో, మదిలో సొదచేస్తూ ఉండగా ఇక వెళ్ళడానికి ఉపక్రమించాం అందరం. కొందరు ఆయన autograph తీసుకున్నారు. నాకు అనిపించింది – ఆయన సంతకాన్ని ఇప్పుడు పుస్తకం మీద కాదు, మన మనసుపై తీసుకోవాలి అని! ఆయన మాటల్ని విని బాగుందని వదిలెయ్యకుండా మన నరనరాల్లో ఎక్కించుకోవాలని. అప్పుడే ఆయన ఆనందించేది. అప్పుడే ఆయన సగర్వంగా వీళ్ళు నా శిష్యులు, నా సైన్యం అనగలిగేది.

ఆ రాత్రి ఇంటికి వెళుతూ ఉండగా, ఆయన అన్న మాటలు గుర్తొచ్చాయ్ –

మీరు నా సైన్యం అనుకుంటున్నాను నేను. మీలో సత్తా ఉంది, చాలా సాధించగలరు, పూనుకుంటే. మీ లోపాలని అధిగమించండి. ఒక కుంటివాడూ, ఒక గుడ్డివాడూ తన సైన్యమైతే ఏ సేనాధిపతి గర్వించగలడు?

మీరు సిరివెన్నెలని గర్వించేలా చెయ్యగలరా?

సిరివెన్నెలతో ఓ సాయంత్రం – 3

సిరివెన్నెలతో ఓ సాయంత్రం – 2

సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రిగారిని కలిసిన నా అనుభవాన్ని వివరిస్తూ సాగుతున్న వ్యాస పరంపరలో ఇది రెండవది. మొదటిది ఇక్కడ ఉంది: సిరివెన్నెలతో ఓ సాయంత్రం – 1

మొదటి భాగానికి తమ సలహాలూ, ప్రశంసలూ అందించిన అందరికీ thanks. బిజీగా ఉండడం వల్ల ఈ రెండవ భాగం రాయడంలో జాప్యం జరిగింది. విషయపరంగా చూస్తే ఈ భాగంలో Core of Sirivennela’s teaching ఉంది. కాబట్టి ఇది ముఖ్యమైన భాగం. part-3 లో చిన్న చిన్న ఇతర విషయాలు గురించి రాసి ఈ శీర్షిక ముగిస్తాను.

నీ నా నవ్వుల రంగొకటే
జీవితం గురించీ, మనిషితనం గురించీ మాట్లాడ్డం శాస్త్రిగారికి చాలా ఇష్టమైన విషయం –

నువ్వు అంటే నువ్వు కట్టుకున్న టై, బట్టా కాదు. ప్రాణం ఉన్నంత వరకే నీ పేరు పెట్టి పిలుస్తారు. పోయాక body ని “it” అని refer చేస్తారు. అంటే ఆ “it” కంటే వేరైన నువ్వు అని ఏదో ఉండాలి కదా?

అంటూ కంటికి కనిపించే భిన్నత్వం నుంచి, మనసుకే అందే ఏకత్వాన్ని దర్శింపజేస్తారు. మనుషులంతా ఒకటే అని చెబుతూ –

మనమంతా ధాన్యపు పోగులోని ధాన్యపు గింజలం. ఒక గింజ పైన ఉంటుంది ఇంకోటి కింద ఉంటుంది. ఆకారాల్లో తేడాలు ఉంటాయ్. కాని లక్షణం ఒకటే. position and expression లో తేడా ఉన్నా nature ఒకటే.

ఇదంతా చిన్నప్పటి నుండీ చదవుకున్న “మనుషులంతా ఒకటే” భావమే కదా అని మనం అలవాటులోకి, అలసత్వంలోకి జారుకోడానికి ముందే ఈ సత్యంలోని దాగున్న బాధ్యతని గుర్తు చేస్తారు –

ఇటుక పటిష్టంగా ఉంటేనే గోడ బాగుంటుంది. ఇటుక బయటకి వచ్చేసి, గోడ కేసి చూసి, ఇదేమిటి గోడ ఇంత బలహీనంగా, అస్తవ్యస్తంగా ఉందీ అని అడిగితే ఉన్న గోడ కూడా కూలుతుంది. మీలోనే సమస్త ప్రపంచం దాగుంది. ముందు మీరు మారితే ప్రపంచం మారుతున్నట్టే. ప్రపంచం నీలో ఉన్నదని చెప్పేదాక ఆ నిజం తెలుసుకోవా? తెలిస్తే ప్రతి చోట నిను నువ్వే కలుసుకుని పలకరించుకోవా? అంటే ఇదే.

ఈ నిశిత సూర్య కిరణాలు నా మనసుని తాకుతూ ఉంటే ఒక ఉదయం స్ఫురించింది – “అరే! జిడ్డు క్రిష్ణమూర్తి (ఓ ప్రముఖ తత్త్వవేత్త) చెప్పిన You are the world సారం కూడా ఇదే కదా! సిరివెన్నెల గానీ ఆయన పుస్తకాలు చదివారా?” నా ప్రశ్నకి సమాధానం ఆయన మాటల్లోనే తర్వాత దొరికింది –

ప్రపంచంలో ఏ philosophy పుస్తకమైనా చదవండి. నేను చెప్పిన విషయాలే ఉంటాయ్. అది నా గొప్పతనం కాదు. సార్వజనీనమైన మనిషితనానికి నిదర్శనం అది

సరే! మనమంతా మనుషులం. మనమంతా ఒకటే. మనిషిగా మనకి ఉండాల్సినది ఏమిటి? “ప్రేమ” అంటారు గురువుగారు –

ప్రేమకి ఉన్న శక్తి ఇంక దేనికీ లేదు. ప్రేమతో ఎవరినైనా జయించొచ్చు. గుండెల నిండా ప్రేమ నింపుకోండి. రోజూ ఎదురయ్యే మనుషులందరినీ ప్రేమగా పలకరించండి. ప్రేమతో వ్యవహరించండి. మీ కారుని ఒక బైక్ వాడు రాసుకునిపోతే కోపంతో ఎగిరి వాడి మీద పడడం దేనికి? కారుకి damage ఎలాగా అయ్యింది. శాంతంగా ఉంటే ఒక అనవసర గొడవని అరికట్టచ్చు కదా!.

బాగా చెప్పారు. అంటే దీని అర్థం అన్యాయం జరిగినా ప్రేమతో క్షమించెయ్యాలనా? ఇలాటి అపార్థాలకి తావు ఇవ్వకుండా గురువు గారే ఇలా చెప్పారు –

నేను బస్సులో ఉంటే ఏ అమ్మాయినీ ఎవ్వడూ ఏడిపించలేడు. ముందు నన్ను పడగొట్టమంటాను. అందరిలోనూ నిద్రాణమైన మనిషితనం ఉంటుంది. కాని భయం ఆపుతుంది. ఒక్కడు ముందుకు వచ్చి ఎదిరిస్తే మొత్తం బస్సులోని వారంతా వాడికి మద్దతుగా కలిసి రావడం మనం చూస్తాం. ధైర్యంగా ఉండండి. అసలు మనం దేనికి భయపడాలి? చావు కంటే ఎక్కువ భయపెట్టేది ఏమైనా ఉందా? ఆ చావు నిర్ణయించేది భగవంతుడు. దానికి తిరుగు లేదు, ఎవరూ ఆపనూ లేరు. ఎవడైనా నన్ను చంపాడూ అంటే వాడు తలారి మాత్రమే, నిర్దేశించేది భగవంతుడు.

ఈ మాటల్లో సత్యం ఎంతుందో ఆలోచిస్తే తెలుస్తుంది. చాలా మంది “ఉపేక్ష”ని “క్షమ”గా భ్రమపడుతుంటారు. మన భయం వల్లో, నిర్లక్ష్యం వల్లో వచ్చిన ఉపేక్షని, ప్రేమగా భావించుకుని, “ఆ వాడి ఖర్మకి వాడే పోతాడు” లే అని మనం చెయ్యగలిగీ ఏమీ చెయ్యకుండా ఆత్మవంచన చేసుకుంటాం. తెలుగు మహా భారతంలో ఉద్యోగ పర్వంలో శ్రీ కృష్ణుడు ధ్రుతరాష్ట్రునికి చెప్పే “సారపు ధర్మమున్ విమల సత్యము” అన్న పద్యంలోని సారాంశం ఇదే –


సారపు ధర్మమున్ విమల సత్యము పాపము చేత బొంకుచే
పారము పొందలేక చెడబారినదైన అవస్థ, దక్షులె
వ్వారలుపేక్ష సేతురది వారల చేటగుగాని ధర్మని
స్థారకమయ్యు సత్యశుభదాయకమయ్యును, దైవముండెడెన్.

సమాజంలో అధర్మం-అసత్యాలచేత, ధర్మము-సత్యం దారుణంగా చెరచబడుతున్నా, దానిని నిరోధించేశక్తి వుండీ ఉపేక్షించినవారికి తమ ఉపేక్షే చేటుగా పరిణమిస్తుంది

నీ ప్రశ్నలు నీవే ఎవ్వరూ బదులివ్వరుగా

సమాధానాలు కావాలంటే ముందు ప్రశ్నించడం నేర్చుకోవాలి అంటారు సిరివెన్నెల –

యువతలో seriousness పెరగాలి. ప్రశ్నించడం నేర్చుకోవాలి. నిజాయితీగా ఉంటున్నానా? నేను మనిషిగా బ్రతుకుతున్నానా? అని ప్రశ్నించుకోండి. అలా చేస్తే మీకు మీరే సత్యాలని తెలుసుకుంటారు. ఆ సత్యం అనాదిగా అందరూ చెబుతున్నదే అవుతుంది. మీలోని అనంతమైన శక్తిని వ్యర్థ ఆలొచనలతో వృథా పరచకండి. శుభకామనలు చేయండి.

ఈ analysis అన్నది కూడా subjective గా చెయ్యడం ఎంతో అవసరం అంటారు –

సమస్య ఏమిటి అని మీరు దాని నుంచి దూరంగా జరిగి analyze చెయ్యడం కాదు. అసలు ఈ సమస్య కి నేను ఎంత వరకూ కారణం? నాలో నేను ఏమి మార్చుకుంటే ఈ సమస్యకి నా వంతు పరిష్కారం ఇస్తాను? ఇలా ప్రశ్నించుకోవాలి.

ఆలోచిస్తే Objective analysis & subjective analysis రెండూ అవసరమే అనిపిస్తుంది. అయితే objective analysis లో కేవలం ఎనాలసిస్ లోనే ఉండిపోతూ inaction లోకి జారిపోయే ప్రమాదం ఉంది. ఒబామా అమెరికాని ఎలా నడిపించాలి దగ్గరనుండీ ఆవకాయ్-బిర్యానీ సినిమా దాకా మనకి అన్నిటిపైనా అభిప్రాయాలు ఉంటాయ్. మొన్నొక మిత్రుడు – “మన దేశం ఇంకొక 80 ఏళ్ళు అయినా infrastructure పరంగా develop అవుతుంది అని నేను అనుకోను. రాజకీయ నాయకులు వెనకేసుకోడానికి చూస్తున్నారు గాని, వెనకబాటుదనాన్ని పారద్రోలాలని చూడట్లేదు” అంటూ సుధీర్ఘ ఉపన్యాసం ఇచ్చాడు. నేను అంతా విని అన్నాను – “బాగా analyze చేశావ్. నిజమే, మనకి సమర్థ రాజకీయ నాయకత్వం లేదు. సమస్యలు చాలా ఉన్నాయ్. అయితే మనం ఏమి చెయ్యగలం అని ప్రశ్న కూడా వేసుకోవాలి. మన ఓటు హక్కుని మనం సక్రమంగా వాడుతున్నామా? మనం అవినీతి లేకుండా ఉంటున్నామా? … ఇలా subjective analysis గురించి నేను మాట్లాడేసరికి నా మిత్రుడు ఇక మాట్లాడలేదు!!.

subjective analysis మనని action oriented గా చేస్తుంది. సిరివెన్నెల స్పష్టంగా చెప్పారు –

ఊరికే ఆలోచన కాదు. practical గా ఏమైనా చెయ్యాలి. అదే నేను మీనుంచి కోరుకునేది.

ఈ విషయాన్ని ఆయన అంత నొక్కి వక్కాణించకపోయినా, సుస్పష్టంగా చెప్పారు. సిరివెన్నెల శిష్యులు అనిపించుకోవాలి అనుకునే వారంతా ఇది గుర్తు పెట్టుకుని action oriented గా మారడం కొంతైనా అవసరం. మేనేజ్మెంట్ గురు Peter Drucker కూడా ఈ విషయమే చెప్తారు –

After gaining new knowledge, ask 2 questions –
1. What will I do different with this knowledge?
2. What will I stop doing?

బతుకులో అడుగడుగూ ఒక భేతాళ ప్రశ్ననీ, సమాధానం చెప్తే కానీ ముందుకు సాగలేమంటారు సిరివెన్నెల –

జీవితం అంటే సాఫీగా సాగిపోయే ప్రయాణం కాదు. ఒడిదుడుకులుంటాయ్. solve చేసుకుంటూ ముందుకి సాగడమే. మనకి అల్లాదీన్ అద్భుత దీపం ఏమీ అవసరం లేదు. మీరు అల్లాదీన్ కథ విని ఉంటే ఆ కథలో అల్లాదీన్ రెండు సార్లే జీనీని పిలిచాడు. అదీ సహాయం అవసరమై. అంతే కానీ నా బదులు నువ్వు నిద్రపో, నాకు ఆకలి వేస్తే నువ్వు భోంచెయ్ అనలేదు

ఆయన ఈ మాటల నుంచి 2 inferences చెయ్యొచ్చు –

  1. జీవితంలో problems ఉండకపోవడం default condition అనుకుంటాం మనం. ఇలా అనుకోవడం వల్లే సమస్యలని కష్టాలు గానో, unfortunate things గానో చూస్తాం. అదే problems ని జీవితంలో భాగంగా, default condition గా భావించి చూడండి. అప్పుడు సమస్యలు ఏవో పెద్ద అడ్డంకులుగా అనిపించవ్. చాలా positive attitude వస్తుంది.
  2. సమాధానం చాలా సార్లు మనకి తెలుసు. కాని ఆ సమాధానం అంటే మనకి భయమో, నిర్లక్ష్యమో, బద్ధకమో ఇలా ఏదో feeling/resistance ఉంటుంది. ఆ feeling ని దాటుకుని మనం వెళ్ళలేకపోతాం. కనీసం ఆ feeling ఏమిటో తెలుసుకునే ప్రయత్నం చెయ్యకుండా ఎటో పరుగులు తీస్తూ ఉంటాం. కొత్త సమాధానల కోసం వెదుకులాటలో మనకి తెలిసిన సమాధానంతో జరగాల్సిన కార్యసాధన మరుగునపడిపోతుంది. అంటే మన mind execution కంటే collection of information మాత్రమే చెయ్యడానికే ఇష్టపడుతుంది . దీనిని “information trap” అనవచ్చు. దీనిని దాటుకుని వెళ్ళడం చాలా ముఖ్యమని సిరివెన్నెల సందేశం.

ఈ information trap కి సంబంధించిన ఒక చిన్న కథ చెప్పి ఈ part-2 ముగిస్తాను. జిడ్డు కృష్ణమూర్తి చెప్పిన joke ఇది:

A devil and a friend of his were walking down the street, when they saw ahead of them a man stoop down and pick up something from the ground, look at it, and put it away in his pocket.
The friend said to the devil, “What did that man pick up?”
“He picked up a piece of Truth,” said the devil.
“That is a very bad business for you, then,” said his friend.
“Oh, not at all,” the devil replied, “I am going to let him organize it.

ఇలా కథలో వ్యక్తిలా truth కనుగొన్నప్పటికీ, దానిని execute చెయ్యకుండా organization అనే information trap లో పడిపోవడం మీ స్వానుభవం లో కనీసం ఒకసారైనా చూసుంటారు. కాదంటారా?

(To be continued in part 3)

సిరివెన్నెలతో ఓ సాయంత్రం – 2

సిరివెన్నెలతో ఓ సాయంత్రం – 1

అసలు సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి ఎవరు? గొప్ప కవి అనో గొప్ప తత్త్వవేత్త అనో అంటాం మనం. కాదంటారు ఆయన!

“నాలోని కవిని ఫిలాసఫర్, ఫిలాసఫర్ని మనిషి డామినేట్ చేస్తాడు”

అనే ఈ మహా మనిషిని Orkut Sirivennela Community సభ్యులతో రెండు సార్లు కలిసిన అనుభూతిని మీతో పంచుకోవాలని ఈ వ్యాసం రాస్తున్నాను. రాయాల్సింది చాలా ఎక్కువ ఉండడంతో 2-3 భాగాలుగా పోస్ట్ చేస్తాను. ఈ రాయడంలో నా స్పందన తెలపాలన్న తాపత్రయం ఉన్నా, ఆయన చెప్పిన గొప్ప మాటల్ని అందరికీ తెలియజెప్పాలన్న తపనే ఎక్కువ ఉంది. ఈ వ్యాసంలో ఆయన అన్నట్టుగా రాసిన మాటలు, ఆయన అన్నవి నాకు గుర్తున్నంతలో/అర్థమైనంతలో రాసినవని గ్రహించాలి.

అయిన వాడే అందరికీ!
సిరివెన్నెల గారిని మొదటిసారి కలిసిన ఐదు నిమిషాలలోనే – “ఈయన the great writer సిరివెన్నెల” అన్న consciousness పోయి, నా బాబయ్యతోనో మావయ్యతోనో మాట్లాడుతున్న feeling కలిగింది. సామాన్యుడిలా మనకు అందుతున్నట్టు అనిపిస్తూనే తన అసాధారణమైన మేధస్సుతో అందనట్టూ అనిపించడం – ఆయన పాట ద్వారా చెప్పాలంటే, “అయిన వాడే అందరికీ, అయినా అందడు ఎవ్వరికీ!” – సిరివెన్నెలలో చూస్తాం. మనని స్పందింపజేసే రెండో విషయం – ఆయన passion. ఆయనలోని నిజాయితీ, భావప్రకటనలో ఆవేశం,  వాగ్ధాటి, హాస్యచతురత మనని సమ్మోహితుల్ని చేస్తూనే ఉత్తేజితుల్ని కూడా చేస్తాయి. ఆయనతో మాట్లాడితే చాలు ఎవరికైనా కొత్త energy రావడం ఖాయం! మనలోని నైరాశ్యం, సందేహం మటు మాయం! ఆయన మాట కన్నా ఆయన మాట వెనుక ఉన్న ఈ శక్తి ఏదో మనని ఎక్కువ స్పందింపజేస్తుంది. ఆలోచనా పరిధి దాటి అనుభూతిలోకి మనం జారుతున్న వేళ,

“అర్థం చేసుకోవడం వేరు. అనుభూతి చెందడం వేరు”

అన్న ఆయన మాటల వెనుక అర్థం కొంత మనకి అనుభవమవుతుంది.

Echo of silence
చెప్పాల్సిన విషయం ఎంత క్లిష్టమైనదైనా చాలా తేలికగా అనిపించేటట్టు నాటకీయతా, హాస్యచతురతా, స్పష్టతా జోడించి చెప్పి, మన మనసులని సూటిగా తాకెట్టు చెయ్యగలగడం, సిరివెన్నెల ప్రత్యేకత. కొరుకుడు పడని కొబ్బరికాయని పీచు తీసి, కాయ కొట్టి, నీళ్ళు తీసి, గ్లాసులో పోసి, మనకి తాగించడం తద్వారా “తలస్నానం” చేయించడం ఆయనకి వెన్నతో పెట్టిన విద్య. మూడు గంటలు నేల మీద కూర్చుని వింటున్న నాకు కాళ్ళు నొప్పెట్టడం తెలియలేదంటే అది ఆయన ప్రేమగా పూసిన పలుకుల వెన్న పూతల చలువే! philosophy ఏ కాదు, philosophy చెప్పేవాడు కూడా చాలా boring గా ఉంటాడు అన్న అభిప్రాయం తప్పని ఈ తత్త్వుని చూస్తే తెలుస్తుంది. philosophy అంటే అదేదో కొరుకుడు పడని, పనికి రాని పైత్యం కాదని వివరిస్తారాయన –

“philosophy అంటే అదేదో పెద్ద విషయం కాదు. తత్త్వం అంటే nature. ప్రతి వస్తువుకీ తనదైన సహజ ప్రవృత్తి ఉంటుంది. ఈ white paper తీసుకోండి, దీనికి కొన్ని physical and chemical properties ఉన్నాయ్. అవి అర్థం చేసుకోడం తత్త్వం. అలాగే మన జీవితంలోని నవ్వునీ, బాధని, ఆశనీ, కోరికనీ అర్థం చేసుకోవడం philosophy”.

ఓహో! అనుకుని, ఆయన చెప్తున్న philosophy ని తెలుసుకోడానికి మనం సిద్ధపడేలోపే,

“మీకు తెలియంది అంటూ ఏమైనా ఉంటే అది నేను మీకు చెప్పినా తెలియదు!”

అంటూ మనకి ఒక ముడి వేస్తారు. ఆ ముడి విప్పుకునేలోపే,

“నేను చెప్పేవి అన్నీ మీకు తెలిసినవే. మీకు తట్టనివి చెప్తానేమో గాని తెలియనివి చెప్పలేను”

అని ఇంకో ముడి వేస్తారు. ఈ గజిబిజిలో మనముండగా ఒక చిరునవ్వు నవ్వి ఆయనే ఆ ముడులు విప్పుతారు –

“ఆకాశం నీలంగా ఉందనే మనకి తెలుసు. ఎందుకంటే అదే చూశాం కనుక. ఎవడో అంతరిక్షంలోకి వెళ్ళొచ్చి, అక్కణ్ణుంచి ఆకాశాన్ని చూసి, కిందకి దిగాక ఆకాశం నల్లగా ఉంది జనులారా అన్నాడనుకోంది. అప్పటికీ మనం అతనిని నమ్మగలం గాని నిజం తెలుసుకోలేం. ఎందుకంటే మనకి తెలియంది ఎవరూ తెలపలేరు కనుక”.

హమ్మయ్యా! కొంత అర్థమవుతున్నట్టు ఉంది అని మనం అనుకుంటూ ఉంటే ఆయన ఇందాక చెప్పినదే మళ్ళీ చెప్తారు –

“కాబట్టి ఇప్పుడు నేను చెప్పేది మీకు తెల్సినట్టు అనిపిస్తోంది అంటే మీకది already తెలుసు కనుకే కదా”.

అంతే! ఏదో సాక్షాత్కారం కలిగినట్టు మనకో కొత్త సత్యం బోధపడుతుంది. లెర్నింగ్ అంటే ఇదేనేమో. సిరివెన్నెల తన భావధారని కొనసాగిస్తూ –

“I am just the echo of your silence. నేనొక post master ని మాత్రమే. సందేశాన్ని చేరవేస్తున్నాను. చదువుకోగలిగేది, చదువుకోవలసింది మీరే”

అంటారు. నాకు స్వామీ వివేకానందుని మాటలు గుర్తొచ్చాయి –

“You can only water the plant. You can’t make it grow. The plant grows by itself. It is foolishness to think that you are growing the plant. Be glad that you had the opportunity to serve the plant in its growth”.

ఈ మాటల అక్షర రూపం సిరివెన్నెలలో దర్శించుకోవడం నేను పొందిన గొప్ప అనుభూతులలో ఒకటి.

అలతి అలతి పదాలతో, సరళ వివరణలతో ఆయన చెబుతున్న వాటి వెనుక ఎంతో ఆనల్పమైన, నిగూఢమైన భావాలూ, గొప్ప విషయాలూ ఉన్నాయని గ్రహించడం కష్టం కాదు. ఈ మాట ఆయనే చెబుతూ –

“సెలయేరు గల గల మంటూ రొద చేస్తూ, కొండకోనల నుంచీ దూకుతూ కవ్విస్తూ ఉంటుంది. తీరా దిగితే కాలి మడమ కూడా తడవదు. సముద్రం గంభీరంగా ఏమీ తెలియనట్టు ఉంటుంది. మరి దిగిచూస్తే?”.

అంతటి సముద్రాన్ని మథించి, సెలయేరుగా చేసి, అందులో పాటల పడవలేసి మనకోసం పంపుతున్న మహానుభావుడా సిరివెన్నెల?

(To be continued in Part 2)

సిరివెన్నెలతో ఓ సాయంత్రం – 1